Ο Παντελής μας ξεναγεί στα Κελλιά της Τήνου

Είναι η γεωγραφική περιοχή που αποτελεί το «σκληρό πυρήνα» της ευρύτερης ζώνης των Κάτω Μερών, που αποτελούν, η πρώην Κοινότητα Καλλονής με τις πρώην Κοινότητες Κώμης και Αγάπης. Ο πυρήνας αυτός ήταν πάντα το οικιστικό σύνολο που αποτελούν οι οικισμοί: Καλλονή – Κελλιά, Καρκάδος (πάνω και κάτω), Κάτω Κλείσμα, Αετοφωλιά. Τα Κάτω Μέρη με τη στενή έννοια ήταν: τμήμα του πρώην Δήμου Περαίας

(Καλλονή – Κελλιά, Κώμη, Κάμπος, Αγάπη), η πρώην Κοινότητα Καλλονής (Κελλιών) και τμήμα του τέως Δήμου Εξωμβούργου. Σήμερα αποτελεί Τοπική Κοινότητα του Ενιαίου Δήμου Τήνου. Για το όνομα Κελλιά του οικισμού υπάρχουν 2 εκδοχές: α) Κελλιά Φραγκισκανών ερημιτών μοναχών στην περιοχή (Αγ. Πακλή – Υπακοή κλπ.). β) μικροί οικισμοί – συγκροτήματα οικιών – κατοικίες (κελλιά) στην περιοχή, από τους οποίους στη συνέχεια οι κάτοικοι μετοίκησαν στις πεδινότερες περιοχές του σημερινού οικισμού. Η περιοχή, μέχρι μερικά χρόνια πριν, εθεωρείτο ως δεύτερης κατηγορίας και ως τέτοια την αντιμετώπιζε η διοίκηση κάθε επιπέδου. Απομονωμένη από τη διασύνδεσή της με τις υπόλοιπες ενότητες, όντας καταληκτικός προορισμός και χωρίς προβολή και δημοσιότητα. π.χ. οδηγοί ενημερωτικοί, τουριστικοί, μέσα ενημέρωσης κλπ. Τα τελευταία χρόνια με μπροστάρη τον άξιο, αθόρυβο “εργάτη’’, πρώην εφημέριο π. Αντώνη Φόνσο, που ο χρόνος συνεχώς θα δικαιώνει, καθώς και την καθοριστική συμβολή άξιων ντόπιων, στελεχών της διοίκησης, η περιοχή με τις κυκλικές γεωγραφικές διασυνδέσεις βγαίνει στο προσκήνιο και υπάρχει αισιοδοξία ότι θα ακολουθήσουν κινήσεις εξωστρέφειας με τη συμβολή αγωνιούντων απόδημων και ντόπιων και τη στήριξη του ενιαίου Δήμου, για την περαιτέρω ανάδειξη, παρά τις συγκυριακές αντιξοότητες, του ιστορικού και παραγωγικού πλούτου του χώρου. Ο π. Αντ. Φόνσος με τις άοκνες, αθόρυβες προσπάθειές του, τις αέναες διερευνητικές περιηγήσεις του με οδηγούς παλαιότερους ντόπιους, τις ιστορικές αναζητήσεις του και τις συνθετικές διασταυρώσεις της κτηθείσας γνώσης του, αυτός κυρίως, ανέδειξε τον ιστορικό χώρο και τον προσδιόρισε ως τον χώρο που κατοίκησαν ίσως οι πρώτοι οικιστές του νησιού (Ελάνιος – Άμμωνας Δίας). Άφατη ευγνωμοσύνη του πρέπει του παπά μας!! Με την περιοχή ευρύτερα έχουν ασχοληθεί και άλλοι σύγχρονοι ιστοριοδίφες: π. Μάρκος Φώσκολος, Κ. Δανούσης, Γ. Δώριζας, Χ. Κουτελάκης, Μ. Καραλή κ.α. Οι τέσσερεις οικισμοί έχουν περικαλλείς ναούς – μνημεία: Καλλονή (Κελλιά), Αγ. Ζαχαρίας, ίσως ο μεγαλύτερος - επιβλητικότερος Καθολικός Nαός του νησιού. Καρκάδος, Μεταμόρφωση Σωτήρος. Κάτω Κλείσμα, Κοίμηση της Θεοτόκου. Αετοφωλιά, Γέννηση Αγίου Ιωάννου. Ενοριακοί ναοί με αρχαιολογικό ενδιαφέρον και έργα καλλιτεχνών – μαρμαρογλυπτών της Έξω Μεριάς με κορυφαίο δημιούργημα το ανεπανάληπτο τέμπλο της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος του Καρκάδου, του Ιωάννη Φιλιππότη. Τα καλλιτεχνήματα αυτά των ναών κατά δήλωση εκλεκτού φίλου της Έξω Μεριάς, απογόνου της οικογένειας Φιλλιπότη, έθρεψαν και έζησαν αρκετές οικογένειες της Έξω Μεριάς κατά την περίοδο της κατοχής. Η περιοχή στο πλήθος των τοποθεσιών της παρουσιάζει πολύ ενδιαφέρουσες αρχαιολογικές περιοχές που ανατρέχουν κατά τους ιστοριοδίφες στην εποίκηση από τη γεωμετρική ήδη (900 – 700 π. Χ.) εποχή, (Γράμματα – Ελληνικάρια – Ελλάνιος Δίας – Άμμωνας Δίας κ.α.): Ιτιές – Καστέλλα – Κουφάλες – Μαύρα Γκρεμνά – Τρικόκαστρο – Βίγλα – Αμμώνια – Μέλισσα – Δυο Βουνά – Καβάση – Γράμματα – Βαθιά Λίμνος – Πυργιά – Κασσάδος – Μονές – Λιβαδάκια – Πασσάρα – Φλαρέτ’ – Καμένη Σπηλιά – Ψαρό Β’νί – Γιαλισκάρι – Μουροφάνισσα – Κόρης ο Πύργος – Σαμάντλα – Πολεμίστρες ή Αλώνες – Γλυφάρι – Στ’ Μαραγκού – Ζωδεμένη – Πράσσα – Μελλισοβούνι – Παληόκλησσα – Λιμοκό – Κόκκαλα – Βελάνι – Κόκκινα Χώματα – Στάβλος – Δρακόλακα – Βαθύ - Σπηλιώτη – Μαρίας το Λαγκάδι – Αψηλό Σπίτι κ.α. Ομοίως οι μικροί διάσπαρτοι ορεινοί οικισμοί: Στεριώτ’ - Σπάγιερ – Βαθιά Λίμνος – Καναβάς – Μπαλαμπάς – Λιντάδος – Πασσάρα κλπ., καθώς και οι πεδινοί: Μπαρδάδος – Κουνάδος – Ρέντια – Αντωνελάδος – Σύκινα – Πάρλας – Αγία Αναστασία – Αγυιά – Κολώνες κ.α. έχουν την ιστορική σημαντικότητα τους. Οι μικροί αυτοί οικισμοί και τα κτίσματα ‘μετέπεσαν’ με την πάροδο του χρόνου στην αντίστοιχη πληθώρα των εξωκκλησιών. Είναι χρέος μας αυτές τις περιοχές να τις προστατεύσουμε από την υποβάθμιση ή την διολίσθηση στην αφάνεια με τις σύντονες προσπάθειες μας, συμπεριλαμβανομένης και της αλλαγής – βελτίωσης του Π.Δ. (160 Δ’ ΦΕΚ) του χωροταξικού του 2003, που το μεγαλύτερο μέρος των περιοχών αυτών, τις χαρακτηρίζει ως βιομηχανική ζώνη, και για τη θεσμοθέτηση του οποίου υπάρχουν ευθύνες συγκεκριμένες των ιθυνόντων. Η πρώην Κοινότητα Καλλονής είναι περιοχή αγροκτηνοτροφική, πλούσια σε νερά με πολλές οάσεις πρασίνου και περιοχές παραγωγικές, προεξάρχοντος του λιβαδιού, το οποίο μοιράζεται με την πρώην Κοινότητα Κώμης, αλλά και αρκετές άλλες πεδινές - ημιορεινές, γεγονός που έδωσε τη δυνατότητα να επιβιώσει διαχρονικά το νησί, σε δύσκολες περιόδους με τα γνήσια – εύγευστα αγροκτηνοτροφικά προϊόντα. Κύριες καλλιέργειες παλαιότερα το αγγούρι, η λεμονιά και σήμερα εξακολουθούν το αμπέλι, η αγκινάρα, όλη η γκάμα των λαχανικών και κτηνοτροφικών φυτών, τα εσπεριδοειδή κ.α. Στην κτηνοτροφία εξακολουθούν την παράδοση τα βοοειδή (η λιτοδίαιτη ανθεκτική Τηνιακή Αγελάδα έχει εκλείψει) για παραγωγή κρέατος και γάλακτος, τα αιγοπρόβατα, επίσης χοιρινά και αναπτυσσόμενη μελλισοκομία με εξαιρετική παραγωγή μελιού. Διάσπαρτοι περιστερώνες πλαισιώνουν το χειροποίητο τοπίο για το οποίο μόχθησαν οι πρόγονοί μας καλλιεργώντας κάθε «αξιοποιήσιμη» έκταση και δημιουργώντας πλούσιο πλέγμα αναβαθμίδων και κτισμάτων υποβοήθησης της άσκησης της γεωργικής και κτηνοτροφικής δραστηριότητας (αγροικίες, στάβλοι, αχυρώνες, πατητήρια, αποθηκευτικοί χώροι κ.α.). Ήταν η περιοχή, ζωντανός πολυάνθρωπος χώρος με 8 – 10 καφενεία – παντοπωλεία στην Καλλονή (Κελλιά), 2 - 3 στο Κάτω Κλείσμα, 1 στον Καρκάδο και 3 - 4 στην Αετοφωλιά, με 3 ελαιοτριβεία, φούρνο, ανεμόμυλους (1 φάμπρικα) κ.α. Στην Αετοφωλιά υπάρχει το μουσείο Παραδοσιακής Κεραμικής, μια αξιέπαινη, άξια μίμησης προσπάθεια του Συλλόγου Αετοφωλιανών. Η απόσταση των Κάτω Μερών απ’ τη Χώρα είναι 14 χιλ., από την Κώμη 4 χιλ. από τα Πλατιά - Έξω Μεριά 13 χιλ.(διαδρομή «άγριας» ομορφιάς της «άλλης» Τήνου), από την Αγία Μαρίνα (διασταύρωση προς Έξω Μεριά) 4χιλ. και από Κολυμπήθρα και Άγιο Ρωμανό 7 χιλ. Η ανάδειξη και η κατ’ αναλογία συμμετοχή της περιοχής στα δρώμενα ολόκληρου του νησιού, πρέπει να γίνει συντονισμένα και συλλογικά με όλο το δυναμικό ντόπιων και αποδήμων όλου του χώρου των Κάτω Μερών με την ευρεία έννοια. Να δοθούν έτσι οι δυνατότητες να φανούν οι αξιόλογες ικανότητες, τα τάλαντα των συμπατριωτών μας σε πολλούς τομείς δραστηριότητας (τέχνες, παραγωγή κλπ.) Στην Καλλονή λειτουργεί όλο το χρόνο ταβέρνα με ντόπια προϊόντα, παραδοσιακό καφενείο, παντοπωλείο, 2 μάντρες οικοδομικών υλικών και ζωοτροφών. Τα χωριά διατηρούν αρκετή από την παλιά γραφικότητά τους, με καμάρες, ξυνάρια, βρύσες, πλυσταριά κ.λ.π. Η Νομαρχία Κυκλαδων, με την καθοριστική συμβολή φίλου συμπατριώτη μας, πριν ολοκληρώσει τον κύκλο της, μας «άφησε» ενθύμιο το αμφιθέατρο - πλατεία στην Καλλονή, που περιμένει την «αξιοποίησή» του. Ότι απέμεινε στο δομημένο και στο φυσικό περιβάλλον πρέπει να τα διαφυλάξουμε και να τα αναδείξουμε. Το πλέγμα των παλαιών δρόμων πρέπει να συντηρηθεί – καθαρισθεί, ως δρομίσκοι περιπατητικού - περιηγητικού τουρισμού. Διατηρούμε σοβαρές επιφυλάξεις στην κάθε είδους και χρώματος ανάπτυξη μη συμβατή με το περιβάλλον, την οποία μας ευαγγελίζονται, στοχεύοντας μονοσήμαντα στην οπτική της οικονομικής και της λογιστικής προσέγγισης που και αυτή εν τέλει είναι υπό αίρεση.

Δείτε φωτογραφίες απο την Καλλονή εδώ.

Παντελής Αρμάος, Απρίλιος 2011

http://www.tiniaki.gr/2011/06/blog-post_8754.html

Η Ελλάδα τιμά δύο Ομογενείς

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟΝ ΤΥΠΟΥ

20 Ιουνίου 2011

Η Κοινότητά μας ξεκίνησε εδώ και τέσσερα χρόνια ένα φιλόδοξο πρόγραμμα που έχει ως στόχο την αναγνώριση των προσπαθειών της Ομογένειας για την προβολή της πατρίδος και της ελληνικής παιδείας και για την προώθηση των εθνικών συμφερόντων.

Είχαμε παρουσιάσει ένα σχετικό αίτημα στην προηγούμενη Ελληνική Κυβέρνηση, με τη σύμφωνη γνώμη του Γενικού Προξενείου Ελλάδος στη Νεάπολη, και με την υποστήριξη της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων Ιταλίας, ζητώντας να αναγνωριστεί η εθνική προσφορά ορισμένων διακεκριμένων Ομογενών.

Η τότε Κυβέρνηση αποδέχτηκε το αίτημα και δρομολόγησε την προβλεπόμενη διαδικασία στο Υπουργείο Εξωτερικών.

Και η νέα Κυβέρνηση της Ελλάδος ενέκρινε χωρίς καμμιά επιφύλαξη αυτή την πρωτοβουλία της Κοινότητάς μας, αναθέτοντας στη Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού και στο Γενικό Διευθυντή της Πρέσβυ, Κύριο Πέτρο Παναγιωτόπουλο, το καθήκον να φέρει σε πέρας την όλη διαδικασία της τιμητικής αναγνώρισης.

Ευχαρίστως σας ανακοινώνω ότι μόλις σήμερα ο Υφυπουργός Εξωτερικών Κύριος Δημήτριος Δόλλης υπέγραψε τα δύο επίσημα έγγραφα εύφημης μνείας που αφορούν δύο επιφανείς Ομογενείς της Νάπολης, τον Κύριο Ευάγγελο Τυπάλδο και την Κυρία Αθηνά Ζώρα.

Η Ελληνική Πολιτεία τιμά δύο Έλληνες της Διασποράς που έχουν προσφέρει πολλά στον Ελληνισμό και είναι παράδειγμα προς μίμηση για τους νεωτέρους και ειδικά για τη νεολαία μας.

Γιάννης Κορίνθιος

Πρόεδρος Δ.Σ.

Ποιος είδε κράτος λιγοστό

Ποιός είδε κράτος λιγοστό

σ' όλη τη γη μοναδικό,

εκατό να εξοδεύει

και πενήντα να μαζεύει;

Να τρέφει όλους τους αργούς,

Να 'χει επτά Πρωθυπουργούς,

ταμείο δίχως χρήματα

και δόξης τόσα μνήματα;

Να 'χει κλητήρες για φρουρά

και να σε κλέβουν φανερά,

κι ενώ αυτοί σε κλέβουνε

τον κλέφτη να γυρεύουνε;

Κλέφτες φτωχοί και άρχοντες με άμαξες και άτια,

κλέφτες χωρίς μια πήχη γη και κλέφτες με παλάτια,

ο ένας κλέβει όρνιθες και σκάφες για ψωμί

ο άλλος το έθνος σύσσωμο για πλούτη και τιμή.

Όλα σ' αυτή τη γη μασκαρευτήκαν

ονείρατα, ελπίδες και σκοποί,

οι μούρες μας μουτσούνες εγινήκαν

δεν ξέρομε τι λέγεται ντροπή.

Ο Έλληνας δυο δίκαια ασκεί πανελευθέρως,

συνέρχεσθαί τε και ουρείν εις όποιο θέλει μέρος.

Χαρά στους χασομέρηδες! χαρά στους αρλεκίνους!

σκλάβος ξανάσκυψε ο ρωμιός και δασκαλοκρατιέται.

Γι' αυτό το κράτος, που τιμά τα ξέστρωτα γαϊδούρια,

σικτίρ στα χρόνια τα παλιά, σικτίρ και στα καινούργια!

Και των σοφών οι λόγοι θαρρώ πως είναι ψώρα,

πιστός εις ό,τι λέγει κανένας δεν εφάνη...

αυτός ο πλάνος κόσμος και πάντοτε και τώρα,

δεν κάνει ό,τι λέγει, δεν λέγει ό,τι κάνει.

Σουλούπι, μπόι, μικρομεσαίο,

ύφος του γόη, ψευτομοιραίο.

Λίγο κατσούφης, λίγο γκρινιάρης,

λίγο μαγκούφης, λίγο μουρντάρης.

Σπαθί αντίληψη, μυαλό ξεφτέρι,

κάτι μισόμαθε κι όλα τα ξέρει.

Κι από προσπάππου κι από παππού

συγχρόνως μπούφος και αλεπού.

Και ψωμοτύρι και για καφέ

το «δε βαριέσαι» κι «ωχ αδερφέ».

Ωσάν πολίτης, σκυφτός ραγιάς

σαν πιάσει πόστο: δερβέναγας.

Θέλει ακόμα –κι αυτό είναι ωραίο–

να παριστάνει τον ευρωπαίο.

Στα δυο φορώντας τα πόδια που 'χει

στο 'να λουστρίνι, στ' άλλο τσαρούχι.

Γιώργιος Σουρής (1853-1919)

Κίνημα Aγανακτισμένων Ομογενών

Εμείς οι Έλληνες της Διασποράς παρακολουθούμε το κίνημα αγανάκτησης που έχει ξεσπάσει εδώ και καιρό στην Ελλάδα και ανάμεσα σε όλους τους Έλληνες όπου και να βρίσκονται.

Οπωσδήποτε δεν μπορούμε να παραμείνουμε εμείς οι Ομογενείς αδρανείς και αμέτοχοι στο περιθώριο του κινήματος. Τα ασφυκτικά οικονομικά μέτρα που το προτεκτοράτο της Τριανδρίας επέβαλε στην κυβέρνηση ερήμην των Ελλήνων πλήττουν την ίδια την αξιοπρέπεια της χώρας και βάζουν σε κίνδυνο το μέλλον της χώρας μας αλλά και ταυτόχρονα και τις όποιες ενδεχομένως περιουσίες μας.

Μόλις μάθαμε ότι εφευρέθηκε και ειδικός φόρος για τους Ομογενείς που έχουν κληρονομήσει κάποιο σπίτι στο χωριό τους.

http://paspartoy.blogspot.com/2011/05/blog-post_1897.html

Η πολυμήχανη κυβέρνηση προχωρά τώρα και στο ξεζούμισμα των Ομογενών. Συγχαρητήρια για την επινοητικότητα και ευρηματικότητα της κυβέρνησης!

Είναι καιρός να συστρατευθεί πλέον και το Κίνημα των Αγανακτισμένων Ομογενών στο πλάι των απανταχού της γης αγανακτισμένων Ελλήνων.

Ως εδώ και μη παρέκει.

"L'actuelle dictature internationale des marchés financiers menace la paix et la démocratie. La pire des attitudes est l'indifférence, dire 'Je n'y peux rien, je me débrouille'."

Indignez-vous!, Stéphane Hessel

Η ζωογόνος αύρα της Τήνου

Μόλις γύρισα από την Τήνο και από τα Κελλιά ξανανιωμένος και ικανοποιημένος, όπως κάθε φορά που καταφέρνω να κάνω ένα ταξίδι αναψυχής στον τόπο μου. Δε την θαρρεύγομαι να την κρατώ μακριά για πολύ. Είναι πλανεύτρα η Οφιούσσα και μπορεί να με ξεχάσει. Βιώνω τον κάθε νόστο πολύ έντονα. Αφουγκράζομαι τον παλμό του νησιού και αναζητώ την ζωογόνο αύρα της θάλασσας και τους ανθρώπους και τόπους που χάραξαν το διάβα μου. Αναστορούμαι τα παιδικά μου χρόνια και τον καιρό της ανέμελης νιότης. Μόνο στην Τήνο μαϊνάρω.

Τα ταξίδια μου αυτά είναι περιδιαβάσεις/προσκυνήματα που αφήνουν ίχνη και αποτυπώματα ανεξίτηλα. Είναι πάντα ένα νεό ξεκίνημα για μένα.

Εκτελώ έτσι το χρέος μου. Γιατί το να ταξιδεύεις στη γενέτειρα είναι χρέος και μετάγγιση ζωής. Κερδίζεις χρόνια και αναγαλλιάζει η καρδιά σου. Είναι ένα ταξίδι που ξορκίζει το κακό. Η Τήνος έχει να σου δώσει τα αναζωογόνα νάματα.

Φέτος τη χάρηκα ιδιαίτερα για τα χρώματα της φύσης και ιδιαίτερα για το κίτρινο που χόρευε κεφάτο μέσα στο πράσινο. Είχα χρόνια να τη δω τόσο λουλουδάτη. Την καμάρωσα και την ορέχτηκα. Αθάρμιστά της! Οι πινελιές της ανθισμένης φύσης σαγήνευσαν τα μάτια μου.

Συνταξιδιώτη μου είχα το γιό μου. Ωραίες στιγμές πολύ προσωπικές κοντά στον παππού Νικόλα. Ελπίζω η μνήμη μου να κρατήσει ζωντανά αυτά τα στιγμιότυπα.

Mistero greco in Planargia: chi fece sparire i fondatori?

Dalla regione di Mani all'Isola 250 anni fa, ora il viaggio a ritroso

UNIONE SARDA, Sabato 07 maggio 2011

Dal nostro inviato

Lorenzo Paolini

MONTRESTA Un buco nero. Spariti, dissolti, cancellati. C'è un giallo da risolvere sulle colline più belle del mondo, nascosto sotto un tappeto di ginestre in fiore. Fondatori cercansi, i greci andati via da Mani, quelli che intorno al 1750 mettono la prima pietra di Montresta. Sono esuli, fuggiti dal giogo turco, passati per la Corsica e poi di nuovo raminghi. Le campagne alle spalle di Bosa sembrano perfette al re Carlo Emanuele III. Due piccioni con un solo, desolatissimo, luogo: si dà ospitalità a una colonia di oltre 150 persone guidata da famiglie nobilissime (Stefanopoli Comnemo, aristocrazia vera) garantendosi eterna riconoscenza e si rende un po' meno selvaggio e disabitato questo scorcio di Sardegna. Benvenuto al nuovo paese greco-sardo. Qualche dato obiettivo cambia però un po' i fatti: adesso siamo nel 1836, una manciata di anni dopo l'insediamento della colonia originaria del Peloponneso nell'Isola. Il generale Alberto La Marmora visita Montresta, c'è ampia documentazione. I greci? Spariti praticamente tutti. C'è solo una vedova e il sindaco (Passerò, il cognome attecchisce nella zona, deriva da Psaros). Due su oltre centocinquanta. E gli altri? Gli atti ritrovati nell'archivio della parrocchia qualcosa la svelano, accanto a tanti la definizione mortu de corpu de balla significa che lo sfortunato non è passato serenamente a miglior vita durante il sonno. «Ma non basta, c'è ancora tanto da spiegare, lo dobbiamo alle nostre origini. Io spero che lo storico Stefano Pira, che sta lavorando sul caso Montresta, ci aiuti a scoprire la verità».

PAROLA DI SINDACO Antonio Zedda ha il piglio giusto di quei primi cittadini che difendono con le unghie i loro avamposti democratici. Cinquantatre anni a luglio, laureato in Sociologia a Urbino, ispettore sanitario alla Asl di Oristano, è al secondo mandato e tenta di salvare i suoi 559 abitanti. Il paese era grande il triplo, meno di quarant'anni fa, e la flessione mantiene un ritmo andante con brio. «Non puoi fare nient'altro che appigliarti alla cultura. È quella che sposta gli orizzonti, che può rappresentare la scusa per un giovane per fermarsi qui o per un turista per venirci a trovare. Altrimenti…». Sottinteso: si chiude baracca e burattini e i microcomuni si estinguono per consunzione. Per attirare la gente, bisogna riconoscerglielo, gli amministratori degli ultimi anni non si sono risparmiati. D'estate mettono su uno dei festival di teatro più importanti, si riaprono decine di case altrimenti sprangate, c'è un bell'ambiente internazionale. Due volte l'anno c'è la kermesse degli innestatori, arrivano da tutta la Sardegna e a valle del paese c'è un terreno dove fruttificano più di mille piante di pere recuperate fra gli esemplari della tradizione (pera bianca e acidula dei pastori in testa). E poi ovviamente si punta sui giganti dei cieli, i grifoni. Vicino a una casa cantoniera, c'è uno dei carnai prediletti dagli avvoltoi di stanza nella costa fra Alghero e Bosa. E in paese il Museo naturalistico è già una realtà. Figurarsi l'idea di origine speciali e un po' misteriose da ripercorrere con curiosità. Un richiamo appetitoso per i viandanti della cultura, oltre che la necessità di rivendicare le origini.

E ARRIVÒ NOSTOS Hanno scelto il nome greco, per entrare direttamente in tema. Il ritorno, roba da niente. Quello dei sardi - discendenti alla generazione enne - alle origini elleniche. E quello dei greci verso la terrà che ospitò parte della diaspora. E sono coinvolti pure i corsi, terzo angolo (il paese è Cargese) di un itinerario che attraversa da parte a parte il Mediterraneo. L'iniziativa, in men che non si dica, era organizzata. Hanno iniziato gli abitanti della regione ellenica più fiera, poi un mese fa ad andare in trasferta sono stati i sardi. Per quest'estate si preannuncia il colpo grosso: in barca a vela dalla rada di Itilo, passando per Corfù fino a Sardegna e alla Corsica, ripercorrendo solo con l'aiuto dei venti la strada dei padri. Per gli appassionati, il viaggio si potrà seguire e comentare su Internet.

INCONTRI FORTUNATI Lui si chiama Jannis Korinthios, è il segretario della Federazione delle comunità elleniche in Italia, insegna all'università della Calabria e ha scritto di recente il dizionario di greco ALFOMEGA. Sempre stato legato all'Isola per questioni di cuore, è la vera chiave per questa caccia al tesoro fra alberi genealogici dimenticati. «L'idea ci frullava in testa da un po' - racconta Zedda - perché dobbiamo dimenticare la nostra storia? Poi il caso ha voluto che siamo entrati in contatto con Korinthios, un'insegnante originaria di Montresta era collega della sua compagna». Misteriosi incroci su Internet, bacheche di Facebook: il viaggio ha inizio. E siccome anche i nomi hanno un senso, è il territorio a regalare l'idea giusta. «A Ghilarza è in corso da tempo un progetto fantastico grazie soprattutto a Stefano Giaccone, un cantautore del giro underground torinese che si è trasferito in Sardegna. Si chiama Nostos come ritorno alla vita sociale, è articolato in concerti, letture di Antonio Gramsci e occasioni conviviali». Visto e preso in prestito.

PRIMO APPROCCIO A questo punto a tutti i montrestini erano di nuovo chiare le origini, quel gruppo di greci che 250 anni fa costruì il paese delle origini. Epperò lo spirito che aleggia a Carloforte o ad Alghero, la conservazione gelosa e fiera della propria identità diversa fra uguali, non aveva mai soffiato in questa fetta di Planargia. Morale: si rimettono tutti a studiare quel che, di scritto, c'è sull'argomento. Si fanno domande. «Il paese era nato con grandi ambizioni, si vede dalla pianta urbanistica. Pare che l'accordo fosse quello di far arrivare dalla Grecia almeno cinquecento famiglie. Non ho competenze specifiche ma ancora oggi, se guardo la cupola della chiesa, mi pare di vedere proporzioni che non sono sarde. La lingua degli avi? Niente, non è rimasto nulla». Gianmario Marica, presidente della Pro loco, veste il ruolo dell'esploratore. È il primo a partire per il Peloponneso, dito medio, la terra di Sparta per intenderci. «È stato il suo racconto a farci infervorare. Cammini per Itilo e dici: c'è qualcosa che mi appartiene. Scorci familiari, colori, chissà». Le migliaia di fotografie raccontano una terra aspra, tracce scarsissime di presenza umana, scorci di mare pazzeschi, alberi da frutta, asini. Sardegna, praticamente.

I CONTATTI Korinthios si fa mediatore con la Grecia dove i politici di casa esultano. Anche loro vorrebbero riscrivere quel pezzo di storia che manca, vorrebbero sapere cosa successe ai fratelli dispersi nella nebbia. «Noi - racconta Zedda - qualche ipotesi la facciamo ma aspettiamo che sia la ricerca storica a confortarci. Sappiamo che i bosani non era contenti affatto di questa colonia straniera che si insediava in campagne che loro consideravano, fino a quel momento di proprietà. C'è stato anche un giudizio davanti al Tribunale di Cagliari, di questo c'è la prova. E sappiamo anche che alla chiesa cattolica, questa colonia ortodossa in casa andava giù a fatica. Ci sono tracce di una sorta di faida che purtroppo aveva accompagnato i greci anche prima in Corsica. Poi il nulla, di colpo spariscono le tracce, la lingua. Tutto». Fattostà che a luglio dello scorso anno una nutrita delegazione ellenica sbarca a Montresta durante il festival del teatro. Festa grande, commozione, su Youtube c'è qualche centinaio di filmati a documentare l'evento.

PRIMO TOUR Un mese fa è la Sardegna a ricambiare la cortesia. «Ci hanno invitato per le giornate dedicate all'indipendenza, ogni angolo è dedicato al loro patriota Petros Mavromichalis». Una sorta di pellegrinaggio laico per una delegazione composta da una rappresentanza ponderata di tutto il paese. «Eravamo 35 persone, maggioranza e opposizione, uomini e donne, giovani e vecchi. Credo di poterlo dire senza timore di smentita: per tutti è stata una rivelazione». Montresta la greca, una specialità antica eppure nuovissima. Le immagini raccontano di un'accoglienza da capi di Stato, discorsi ufficiali, canti e balli. E su Facebook fa bella mostra il dizionarietto da viaggio creato per l'occasione ad uso dei sardi che impattavano con il greco. Ephkharisto , come dire grazie. Alla storia ritrovata.

paolini@unionesarda.it

Παρεμπιπτόντως και συμπτωματικά περί θρύλων

Μόλις έμαθα ότι συγκροτήθηκε το πολιτιστικό Σωματείο "Κόρης Πύργος" για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και του περιβάλλοντος των Κάτω Μερών της Τήνου. Κάθησα λοιπόν και διάβασα τα γραφτά του Παπαντώνη για τον οικισμό αυτό για να φρεσκάρω τις γνώσεις μου. Ένα παραμύθι λέει ότι εκεί κατοικούσε η Περσεφόνη. Κάποιοι άλλοι διηγούνται ότι εκεί ήταν ο πύργος μιας εξόριστης βασιλοπούλας που πέρναγε τον καιρό της υφαίνοντας μέρα και νύχτα στον αργαλειό της, ενώ οι υποτακτικοί της έπλαθαν τη χρυσή γουρούνα και τα δώδεκα γουρουνόπουλα που κάποια τυχερή κοπέλλα θα έβρισκε κάποτε.

Κάτι τέτοια παραμύθια μου διηγούνταν καταλογάδην το χειμώνα ο σχωρεμένος παππούς μου ο Μάρκος ο Μπόκιας γύρω από το μαγκάλι και με καθήλωνε μέχρι να αποκοιμηθώ. Πολλά παραμύθια και παραδόσεις κυκλοφορούν για της Κόρης τον Πύργο, όχι μόνο στην ... Οφιούσσα αλλά και στην ... Πόλη.

Θυμήθηκα λοιπόν ότι και μια τοποθεσία στη νότια είσοδο του Βοσπόρου φέρει την ίδια ακριβώς ονομασία στα τουρκικά, Kız Kulesi. Ο πύργος ήταν φάρος και πύργος ελέγχου. Ο πύργος αυτός είναι σήμα κατατεθέν για όσους ταξιδεύουν στον Βόσπορο. Οι ξεναγοί λένε ότι το όνομα προέρχεται από ένα μύθο για κάποιο βυζαντινό αυτοκράτορα που φοβήθηκε ότι η αγαπημένη κόρη του θα πέθαινε στην ηλικία των 18 από ένα φίδι. Έτσι αποφάσισε να την στείλει σε αυτό το πύργο χτισμένο πάνω σε ένα απομονωμένο βράχο στο Βόσπορο για να μην την δαγκώσει φίδι. Όμως ένα φίδι ήταν κρυμμένο σε ένα καλάθι με φρούτα που τις έφεραν από την Πόλη κι έτσι η πριγκίπισσα ακολούθησε τη μοίρα που φοβόταν ο πατέρας της.

Πρέπει να ρωτήσω παρεμπιπτόντως τους ιδρυτές του Σωματείου αν και στον οικισμό αυτό της μαγεύτρας Οφιούσσας λιάζονται ακόμα όφιοι, φίδια φαρμακερά και αμμοδύτες και αν στης Κόρης τον Πύργο και σε κανένα λαγκάδι κοντινό με βελανίδια

παραμένει θαμμένη η θρυλούμενη χρυσή γουρούνα με τα δώδεκα χρυσά της γουρουνόπουλα.

Αλλά προς Θεού μην μαθευτεί και έρθουν αρχαιοκάπηλοι κι αρχίσουν να σκάβουν για τη χρυσή γουρούνα!

Γιά σκέψου πώς συμπίπτουν αυτά τα τοπωνύμια και οι μύθοι που έχουν πλάσει οι λαϊκοί παραμυθάδες.