Η άλλη όψη του πολέμου στην Κεφαλονιά του 1943-1944

Διάβασα το ενδιαφέρον άρθρο του Γιάννη Παπαδόπουλου στα ΝΕΑ της 25ης Οκτωβρίου 2013 για τη μεγαθυμία των κατοίκων της Κεφαλονιάς και των Επτανήσων μετά τα εγκλήματα των Γερμανών το φθινόπωρο του 1943 και για την άλλη όψη του πολέμου με τις φυγαδεύσεις Ιταλών και με τις ιστορίες  αλληλεγγύης και αγάπης που τότε γράφτηκαν στα Επτάνησα και σε πολλά άλλα μέρη της Ελλάδας.

http://www.tanea.gr/news/greece/article/5049739/otan-h-adelfh-moy-pantreythke-ton-italo-stratiwth/

Στα πλαίσια των ιστορικών μου μελετών για τη διασπορά είχα την τύχη να ερευνήσω διάφορα κρατικά και ιδιωτικά αρχεία στην Ελλάδα και στην Ιταλία που επιβεβαιώνουν αυτή την άλλη όψη στα δύσκολα χρόνια του πολέμου.

Παραθέτω λοιπόν μιαν ανέκδοτη κρυπτογραφημένη αναφορά Έλληνα μυστικού πράκτορα που δρούσε στη Νάπολη, που δεν κατονομάζω, σταλμένη στον Στρατιωτικό Σύμβουλο της Ελληνικής Αντιπροσωπείας στη Ρώμη, με αρ. πρωτ. Α.Π.20, στις 27 Δεκ. του 1944, που περιέχει πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία που έρχονται για πρώτη φορά στο φως της δημοσιότητας και φωτίζουν άγνωστες πτυχές ενός κοινού αντιστασιακού αγώνα, Ελλήνων και Ιταλών, κατά των ναζιστικών στρατευμάτων. Τα αποσιωπητικά είναι εσκεμμένα.

Λαμβάνω την τιμήν ν΄αναφέρω ότι τελευταίως αφίχθη εις Νεάπολιν εκ Κεφαλληνίας εις ... του Ιταλικού Στρατού όστις ενυμφεύθη εν Κεφαλληνία συγγενήν του Κου ... Ούτος μου ανέφερεν τα εξής. 

"Μετά την αναχώρησιν επήλθεν εις Κεφαλληνίαν μία συμφιλίωσις Ελλήνων και Ιταλών. Οι Ιταλοί παρέδωσαν τα όπλα εις τους Έλληνας ίνα από κοινού κτυπήσουν τους Γερμανούς οίτινες ανήρχοντο την εποχήν εκείνην εις 3.000, οι δε Ιταλοί εις 10.000 άνδρας περίπου.

Την 15 Σεπτεμβρίου 1944 (=1943!) ήρχισαν αι αψιμαχίαι με τους Γερμανούς διότι εζήτησαν την παράδοσιν των όπλων από τους Ιταλούς. Με την επέμβασιν της αεροπορίας και την άφιξιν νέων ενισχύσεων, οι Ιταλοί υπέκυψαν και εντουφεκίσθησαν υπό των Γερμανών 6.000 Ιταλοί Στρατιώται, 450 Αξιωματικοί, δύο Στρατηγοί (ο Gandin και ο Gherzi), τους δε υπόλοιπους τους συνεκέντρωσαν εις ένα Στρατόπεδον, εκτός 700 οι οποίοι εσώθησαν από Ελληνικάς οικογενείας και των λοιπών που εκρύβησαν εις την νήσον.

Ο Ελληνικός πληθυσμός της νήσου εφάνη υπέροχος, πολλοί δε Έλληνες εντουφεκίσθησαν διότι απέκρυπτον Ιταλούς ως ο Βασιλάτος.

Την δε 14 Σεπτεμβρίου 1944 οι Γερμανοί εξεκένωσαν την νήσον. 

Εις την νήσον διαρκούσης της Γερμανο-Ιταλικής  κατοχής ήσαν δύο οργανώσεις η κομμουνιστική με ελαχίστους οπαδούς ουχί πλέον 80, και η Εθνικιστική Π.Ο.Κ. με μέγιστον αριθμόν οπαδών. Το ΕΛΑΣ απεβιβάσθη εις την νήσον εις την Σάμην προερχόμενον από τον Ατσακόν, ήσαν δε περίπου 2.000 άνδρες, παρήλασαν εις τας οδούς του Αργοστολίου...

Κατάφεραν να αφοπλίσουν τους Γερμανούς και να λάβουν από τους Ιταλούς κανόνια των 155, των 100/17, 77/27 και αντιαεροπορικά εν όλω περίπου 80 τεμάχια, 300 μοσκέτα, μερικούς όλμους, 15 πολυβόλα, μερικά φορτηγά αυτοκίνητα, τηλεφωνικόν υλικόν και ράδια.

'Ολα τα ανωτέρω μετεφέρθησαν εις την Στερεάν Ελλάδα, καθώς και όλα τα τρόφιμα των Γερμανών.

Αξιωματικοί του ΕΛΑΣ ήσαν  1ον ο Συνταγματάρχης Καββαδίας, 2ον ο λοχαγός Διομήδης και 3ον ο λοχαγός Μηλιαρέσης.

Εις πρότασιν των Ιταλών προς τον Συνταγματάρχην Καββαδίαν να κτυπήσουν τους Γερμανούς μαζί ηρνήθησαν λέγων ότι δεν είναι ακόμη καιρός".

Είσοδος του ΕΛΑΣ στο Αργοστόλι.

Ημερίδα για τα παιδιά και τους νέους, θύματα των πολέμων και των οικονομικών κρίσεων. Convegno: Infanzia e adolescenza in tempi di crisi.

Foto Salvatore De Lucia

Οι Έλληνες της Ιταλίας μετά την κήρυξη του πόλεμου του ΄40. Άγνωστα έγγραφα από την ιστορία της διασποράς (1).

Το ότι η Ελλάδα ήταν προσεχής στόχος της Ιταλίας, το γνώριζαν οι Έλληνες από τον Αύγουστο του 1923, όταν ο Μουσολίνι βομβάρδισε την Κέρκυρα μετά την δολοφονία Ιταλών αξιωματικών στο δρόμο Ιωαννίνων - Κακκαβιάς.

Από τον Απρίλιο του 1939, όταν οι Ιταλοί κατέλαβαν την Αλβανία, κανένας δεν είχε πια αμφιβολίες για την επικείμενη επίθεση. 

Ο Έλληνας πρέσβης στη Ρώμη, Ιωάννης Πολίτης (1890/1959), στις 15 Μαΐου 1940  ειδοποίησε τον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά να αναμένει η Ελλάδα αιφνιδιασμό. 

Ο διπλωμάτης αυτός είχε τοποθετηθεί στις 21 Φεβρουαρίου του 1940 πρέσβης στη Ρώμη όπου και παρέμεινε μέχρι τη κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου του 1940. Στη διάρκεια της παραμονής του στη Ρώμη ο Ιωάννης Πολίτης είχε αναπτύξει ένα ευρύτατο δίκτυο συλλογής πληροφοριών. Ο Πολίτης μετά τη κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς διέφυγε στη Μέση Ανατολή.

Και όταν στις 10 Ιουνίου του 1940 η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Αγγλία και στην  Γαλλία, η Ελλάδα περίμενε πια τη σειρά της. 

Από τις 18 Ιουνίου, μονάδες του ελληνικού στόλου δέχτηκαν απροειδοποίητα αεροπορικές επιθέσεις στον Κορινθιακό, στη Ναύπακτο, στην Αίγινα και στη Σαλαμίνα που όμως αστόχησαν.

Στις 7 Αυγούστου 1940, ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς κάλεσε τον πρέσβη της Ιταλίας στην Αθήνα, Emanuele Grazzi  και διαμαρτυρήθηκε τόσο για τις επιθέσεις εναντίον των ελληνικών μονάδων και για τις παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου από ιταλικά αεροπλάνα, όσο και για τον απρεπή τόνο με τον οποίο ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας Galeazzo Ciano απευθυνόταν συνήθως στον πρέσβη της Ελλάδας στη Ρώμη Ιωάννη Πολίτη.

Νωρίτερα, την ίδια πάντα μέρα 7 Αυγούστου, ο πρέσβης Ιωάννης Πολίτης είχε κληθεί στο ιταλικό υπουργείο Εξωτερικών, όπου ο υφυπουργός επί των Αλβανικών Υποθέσεων κατηγόρησε την Ελλάδα ότι παραβιάζει την ουδετερότητά της επιτρέποντας σε αγγλικά πολεμικά να περιφέρονται και να ελλιμενίζονται στις ελληνικές ακτές. 

Στις 11 Αυγούστου, σύσσωμος ο ιταλικός Τύπος κατηγορούσε την Ελλάδα για τη δολοφονία  του Αλβανού Νταούτ Χότζα στην ελληνοαλβανική μεθόριο».

Τα πράγματα είχαν αγριέψει και το ότι η Ιταλία θα επιχειρούσε εισβολή στην Ελλάδα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα ήταν κοινό μυστικό για τους Έλληνες. 

Την ακριβή ημερομηνία ο Μεταξάς την έμαθε στις 23 Οκτωβρίου 1940, όταν ο πρέσβης της Ελλάδας στη Ρώμη, Ιωάννης Πολίτης, του τηλεγράφησε ότι η εισβολή είχε προσδιοριστεί για το διάστημα ανάμεσα στις 25 και 28 του ίδιου μήνα.

Τα υπόλοιπα τα ξέρουμε πώς έγιναν.

Όμως δεν γνωρίζουμε τί έγινε στην Ιταλία στις Ελληνικές Παροικίες, μετά την κήρυξη του πολέμου.

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Κυβέρνησης Μεταξά ζήτησε αμέσως την εκκένωση των ελληνικών διπλωματικών αρχών, όπως προκύπτει από τα τρία τηλεγραφήματα που παραθέτω για πρώτη φορά στο φως της δημοσιότητας στα πλαίσια των πολυετών ερευνών μου για την ιστορία της διαποράς.

Στις 2 Νοεμβρίου 1940 ο πρέσβης στη Ρώμη Ιωάννης Πολίτης τηλεγραφεί στο Προξενείο της Νάπολης και ζητεί τον ακριβή αριθμό των Ελλήνων επισήμων που θα επιθυμούσαν να επαναπατριστούν.

Ο πρόξενος Διονύσιος Τυπάλδος, αφού απάντησε την ίδια μέρα ότι κανένας Έλληνας επίσημος δεν υπήρχε, αλλά μόνο τέσσερεις φοιτητές που ήθελαν να επαναπατριστούν επειδή δεν μπορούσαν πια να λαβαίνουν χρήματα από τις οικογένειές τους, ζητούσε περαιτέρω οδηγίες.

Ο πρέσβης Πολίτης του απαντάει αμέσως από τη Ρώμη ότι η αναχώρηση των διπλωματών είχε καθοριστεί για το απόγευμα της επομένης Δευτέρας και παρακαλούσε τον πρόξενο Τυπάλδο να βρίσκεται στη Ρώμη το μεσημέρι της Δευτέρας στο ξενοδοχείο Continentale και ότι σε περίπτωση που θα συνοδευόταν κι από άλλους Ελληνες επισήμους έπρεπε να του στείλει επειγόντως με τηλεγράφημα τα ονόματά τους.

Il nuovo romanzo di Francesco Puccio, Mathilde bianca di calce, è ambientato nell'isola di Sifnos.

Il prossimo 30 novembre presso l'Aula Consiliare del Comune di Cava de' Tirreni, alle ore 18, verrà presentato, con il patrocinio della Federazione delle Comunità e Confraternite Elleniche d'Italia, il nuovo romanzo dello scrittore Francesco Puccio, Mathilde bianca di calce (2013, Marlin Editore).

Il romanzo racconta una storia d'amore e un percorso di formazione, un viaggio di scoperta e un ritorno alle origini su un'isola della Grecia contemporanea, ma sovrapposta, in dissolvenza, a quella di un mito lontano, eppure ancora ben in vista.

Il romanzo di Puccio è un insieme di melodie amorose molto elaborate, di cromatismi seducenti, di istantanee fotografiche, di reminiscenze letterarie e di fascinose e sensuali composizioni icastiche. 

È un testo rischiarato dall'amore. Ci sono ricordi, paure, emozioni, passioni, incontri e sofferenza. Ci sono le cose e le persone amate e trasfigurate. Ci sono le letture! C'è la voglia di raccogliere i ricordi per non perdere un passato ben presente.

Insieme con l'autore, interverranno il prof. Marco Galdi, Sindaco di Cava de' Tirreni, il prof. Jannis Korinthios, Presidente della Federazione delle Comunità e Confraternite Elleniche in Italia. A coordinare l''incontro il giornalista Franco Bruno Vitolo.

Letture e intermezzi musicali a cura dei Kalokagathoi.

Ο Ηρακλής κ’ εμείς

Όμως εμείς, τέκνα θνητών, δίχως δασκάλους, με δικιά μας μόνο

θέληση,

μ’ επιμονή κ’ επιλογή και βάσανα, γίναμε αυτό που γίναμε. Καθόλου

δε νιώθουμε πιο κάτου, μήτε χαμηλώνουμε τα μάτια.

Γιάννης Ρίτσος,  Παρθένι Λέρου, 23 Μαρτίου 1968

Foto in bianco e nero nelle case dei greci d'Italia 2. Il nobel G. Seferis con i giornalisti a casa sua, 1963. Φωτογραφίες από τα σπίτια των Ελλήνων της Ιταλίας 2. Ο νομπελίστας Γ. Σεφέρης στο σπίτι του μιλάει με δημοσιογράφους, 1963.

Il premio Nobel per la letteratura Seferis 

parla con i giornalisti a casa sua,

dopo la premiazione.

Foto in bianco e nero nelle case dei greci d'Italia 1. Sulla strada per il santuario della Madona, Tinos, 15 agosto 1953. Φωτογραφίες από τα σπίτια των Ελλήνων της Ιταλίας 1. Στον παλιό δρόμο προς την Ευαγγελίστρια. 15 Αυγούστου 1963

.

Στον παλιό δρόμο προς την  Ευαγγελίστρια.

15 Αυγούστου 1963